Skip to content

🇳🇱 Unterer Markt 10: De familie Sally Goldschmidt

Op deze plek, aan de Unte­rer Markt 10, her­in­ne­ren tegenwo­or­dig vijf Stol­per­stei­ne (strui­kels­te­nen) aan het lot van de Jood­se fami­lie Gold­schmidt en aan de ver­vol­ging door het natio­naal­so­cia­lis­ti­sche regime. Sal­ly Gold­schmidt werd gebo­ren op 26 juli 1874. Hij was mees­ter-sla­ger en had hier in Ibben­bü­ren een eigen sla­ge­rij. Als betrok­ken inwo­ner beho­or­de hij tot de...

p deze plek, aan de Unte­rer Markt 10, her­in­ne­ren tegenwo­or­dig vijf Stol­per­stei­ne (strui­kels­te­nen) aan het lot van de Jood­se fami­lie Gold­schmidt en aan de ver­vol­ging door het natio­naal­so­cia­lis­ti­sche regime.

Sal­ly Gold­schmidt werd gebo­ren op 26 juli 1874. Hij was mees­ter-sla­ger en had hier in Ibben­bü­ren een eigen sla­ge­rij. Als betrok­ken inwo­ner beho­or­de hij tot de oprich­ters van de Jung­ge­sel­len-Schüt­zen­ver­ein, een pla­ats­eli­jke schutt­ers­ver­eni­ging voor onge­huw­de man­nen. Hij was getrouwd met Rosa­lie Gold­schmidt, gebo­ren Moses. Samen kre­gen zij twee zonen: Josef en Wal­ter.

Aan­van­ke­li­jk woon­de het gezin aan de Brun­nen­stra­ße 13. Ook Rosa­lies zus Johan­na Rosen­thal, gebo­ren Moses, woon­de daar bij hen. De drie deel­den hun leven als fami­lie in Ibben­bü­ren.

Na het over­lij­den van Sal­ly Gold­schmidt op 1 maart 1936 namen zijn zonen Josef en Wal­ter de sla­ge­rij van hun vader over. Maar door de toe­ne­men­de uit­s­lui­ting en rech­te­loos­heid van Jood­se men­sen onder het natio­naal­so­cia­lis­ti­sche regime werd het steeds moei­li­jker om de zaak voort te zet­ten. Jood­se sla­gers moch­ten onder ande­re geen vee meer ver­han­delen met de boe­ren. Uit­ein­de­li­jk moest de sla­ge­rij in 1936 wor­den ver­kocht. De ver­ko­opp­rijs werd door de natio­naal­so­cia­lis­ten voor­ge­schre­ven.

Wal­ter Gold­schmidt had eer­der de evan­ge­li­sche school bezocht, die des­tijds naast de Chris­tus­kir­che stond. Daar­na leer­de hij het sla­gers­vak. Door de toe­ne­men­de ver­vol­ging ver­liet hij in 1936 Duit­s­land. Via Neder­land en Ita­lië vlucht­te hij naar Zuid-Afri­ka.

Zijn broer Josef over­leed in 1939 in Keu­len. Ook hun moe­der Rosa­lie moest haar vader­land ver­la­ten. Op 20 novem­ber 1938 werd zij naar Keu­len gede­por­teerd. Van daa­ruit slaag­de zij er in 1939 in om naar haar zoon Wal­ter in Zuid-Afri­ka te vluch­ten.

Voor Rosa­lies zus Johan­na Rosen­thal was dit niet weg­ge­legd. Zij werd eerst naar het kamp Mün­gers­dorf in Keu­len gede­por­teerd. Daar moest zij in kamer 110 ver­blij­ven. Op 16 juni 1942 brach­ten de natio­naal­so­cia­lis­ten haar met een trans­port naar het con­cen­tra­tie­kamp The­re­si­en­stadt. Daar werd zij op 28 sep­tem­ber 1942 ver­moord. In de offi­ci­ë­le docu­men­ten werd als dood­so­or­zaak ver­hul­lend een darm­ontste­king ver­meld.

Ook Wal­ter Gold­schmidt bleef zijn gebo­or­te­stad zijn hele leven trouw. In zijn jeugd had hij jaren­lang gevoet­bald bij de Ibben­bü­re­ner Spiel­ver­ei­ni­gung. In 1976 ging hij in op een uit­no­di­ging van vroe­ge­re sport­vri­en­den om Ibben­bü­ren opnieuw te bez­oe­ken. In sep­tem­ber 1981 keer­de hij voor de tweede keer terug naar zijn gebo­or­te­stad, op uit­no­di­ging van zijn oude vri­end Wil­li Ben­diek. Wal­ter, die de bij­naam Kiki had, over­leed op 5 okto­ber 1983 in Worces­ter, Zuid-Afri­ka.

Het lot van de fami­lie staat sym­bool voor de rech­te­loos­heid, ver­drij­ving en moord op Jood­se men­sen tij­dens het natio­naal­so­cia­lis­ti­sche bewind. Sal­ly Gold­schmidt over­leed al in 1936, nog voor­dat de sys­te­ma­ti­sche depor­ta­ties hun hoog­te­punt bereik­ten. Zijn vrouw Rosa­lie en zijn zoon Wal­ter kon­den naar Zuid-Afri­ka vluch­ten. Josef en Johan­na wer­den slacht­off­ers van de natio­naal­so­cia­lis­ti­sche ver­vol­ging. Ook tal­ri­jke ande­re fami­lie­le­den kwa­men om in con­cen­tra­tie­kam­pen.

Op 6 okto­ber 2016 wer­den aan de Unte­rer Markt 10 Stol­per­stei­ne gepla­atst ter nage­dach­te­nis aan Sal­ly, Rosa­lie, Josef en Wal­ter Gold­schmidt en Johan­na Rosen­thal. Deze gedenks­te­nen geven de men­sen die wer­den ver­volgd, ver­dre­ven en ver­moord hun namen en hun geschie­de­nis terug.

Wan­neer u hier voor het huis staat, bedenk dan dat ach­ter deze namen men­sen schuil­gin­gen die in Ibben­bü­ren woon­den, werk­ten, gezin­nen sticht­ten, vri­endsch­ap­pen onder­hiel­den en deel uit­ma­ak­ten van het maats­ch­ap­pe­li­jke leven. Hun geschie­de­nis is onlos­ma­ke­li­jk ver­bonden met de geschie­de­nis van deze stad.

Did you enjoy this article?

Recommend it — Standard Reader surfaces well-loved writing to more readers across the network.

Across the AtmosphereDiscussions